Evenals zijn ‘kinderfilm’ The Secret of Roan Inish, heeft Sayles’ Spaanstalige Men with Guns de vorm van een mythe. Een oude Indiaanse vrouw vertelt haar dochter een verhaal over een idealistische arts in een ‘Grote Stad’ in een niet nader genoemd totalitair geregeerd Latijns-Amerikaans land. Deze Humberto Fuentes (Federico Luppi) is een rijk man wiens vrouw kort daarvoor is overleden. Zeer tegen de zin van zijn kinderen besluit hij een reisje te maken naar zijn oud-studenten die werken voor de arme Indiaanse bevolking in afgelegen streken, waar de medische zorg tot voor kort geheel ontbrak. Aldaar aangekomen ontmoet Fuentes zijn beste student, maar de andere leerlingen blijken te zijn verdwenen. Het gerucht dat zij door ‘mannen met geweren’ vermoord zouden zijn, wordt door de lokale autoriteiten ontkend. De dokter, wiens politieke houding aanvankelijk bepaald werd door het negeren van de wrede werkelijkheid, raakt steeds nauwer betrokken bij het lot van de lokale bevolking. Op zijn zoektocht naar zijn verdwenen pupillen ontmoet hij, behalve het kleine weesjongetje Conejo dat hem als gids dient, de deserteur Domingo en de voormalige priester Padre Portillo.Met deze metaforische reis van de arts Fuentes, waarin een helder onderscheid wordt aangebracht tussen het niet weten van onderdrukking en er niet van willen weten, geeft John Sayles te kennen dat iedereen de plicht heeft op zoek te gaan naar misstanden.Met deze metaforische reis van de arts Fuentes, waarin een helder onderscheid wordt aangebracht tussen het niet weten van onderdrukking en er niet van willen weten, geeft John Sayles te kennen dat iedereen de plicht heeft op zoek te gaan naar misstanden.
